Hītori
Ka tirohia e te hītori ngā mea o mua kia mārama ai ki te ao o nāianei. Ka whakaoho te hītori i te hiahia me te whakaaro o ngā ākonga. Ka tono atu ki a rātou kia pātai, ā, ka āwhina i a rātou ki te whakautu i ngā pātai o nāianei mā te whai wāhi atu ki te ao o mua me te whakaaroaro mō ngā mea ka taea kei te heke mai. Ka tukuna e te hītori ki ngā ākonga ngā raruraru, ngā kōwhiringa me ngā whakapono o ngā tāngata o mua.
Ko te whāinga o tēnei akoranga he whakawhanake i te māramatanga ki ētahi o ngā mana nui i hanga i te ao hou. Ka arotahi ki te mārama ki ngā take me ngā hua o ngā kaupapa o mua, ā, ka whakaratohia he whai wāhitanga ki te whai wāhi auaha ki ngā kaupapa me te aroha ki ngā tirohanga a te hunga whai wāhi.
Whakaahuatanga o te Hōtaka:
Ko te whāinga o tēnei akoranga he whakamōhio i ngā ākonga ki ngā kaupapa matua o te Hītori - te rangahau, ngā tirohanga me ngā take/ngā hua. Ka whakawhanakehia he māramatanga hītori mō ētahi o ngā au me ngā whanaketanga nui, ā, ka āwhina i te whakawhanake i tētahi māramatanga arohaehae mō tātou anō hei tāngata o Aotearoa.
Ngā Putanga Ako / Ngā Horopaki:
Ko te kaupapa matua mō te Taumata 1 ko "Te Whakahē / Te Riri"
Ka ako ngā ākonga i ngā Tika Tangata o ngā Mangu i te USA. Ka tātarihia e rātou te tūranga o ngā tāngata Mangu i Amerika i ngā tau 1950, ā, ka mārama ki te pūtake o taua tūranga me te take i hiahiatia ai he huringa. Ka rangahauhia e rātou ngā huarahi i ngana ai ngā tāngata Mangu i Amerika ki te whakatinana i te huringa mā te aro ki a Tākuta Martin King Luther Jr. me te kore tutu ā-iwi.
Ka ako ngā ākonga i ngā Huringa. Ka tātarihia e rātou te Huringa o Amerika. Ka ako rātou i te take i kaha ai te whawhai a ngā koroni mō tō rātou mana motuhake, me ngā mea i tupu i muri i te wikitoria me te tīmatanga o te whakatū i tō rātou iwi hou. Ka rangahauhia e rātou te Huringa Wīwī. Ka tātarihia e rātou ngā āhuatanga i whakakeke ai ngā tāngata whenua Wīwī ki tō rātou Kīngi, me ngā mea i tupu ki Wīwī i muri i te hurihanga angitu, tae atu ki te aranga ake o Napoleon Bonaparte.
Ka ako ngā ākonga i te whakaekenga o Parihaka i te tau 1881. Ka whakaaroaro rātou ki ngā whanaungatanga iwi o Aotearoa i ngā tau 1800. Ka tātarihia hoki ngā tūtakitanga o mua, ngā pakanga pū, Te Tiriti o Waitangi me ngā Pakanga Whenua o Aotearoa.
Ka ako ngā ākonga i te Haerenga Springbok o te tau 1981. Ka arotahi rātou ki ngā takenga mai o ngā whakahē, ngā whakahē tonu, me ngā pānga ki Aotearoa puta noa i te tekau tau atu i 1980 nā te haerenga i wehewehe ai te iwi.
Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:
Ko te Hītori Taumata 1 e arotahi ana ki ngā pūkenga rangahau me te tuhituhi. Ka ako ngā ākonga ki te rangahau mai i ngā momo puna, kātahi ka whakamahi tika i ā rātou raraunga. Ka whakapai ake hoki ngā ākonga i ō rātou pūkenga tuhituhi mā roto i ngā momo mahi me ngā aromatawai.
Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:
Ingarihi, Māori, Matawhenua.
Tērā pea ka arahi ki :
Hītori Taumata 2.
Ngā whai wāhitanga ki te ako i te Whare Wānanga i roto i ngā akoranga pēnei i te Hītori, ngā Tikanga Tōrangapū me te Mātauranga Tangata.
Ngā Huarahi Aromatawai:
He whai wāhitanga mō ngā ākonga katoa ki te whakaatu i ngā pūkenga maha mā roto i ngā aromatawai ā-roto, ā-waho hoki. Tekau mā rima ngā whiwhinga e wātea ana mō tēnei taumata. E rua ngā paerewa he whiwhinga pānui, he whiwhinga reo hoki
Whakaahuatanga o te Hōtaka:
Ko te whāinga o tēnei akoranga he whakawhanake i te māramatanga ki ētahi o ngā mana nui i hanga i te ao hou. Ka arotahi ki te mārama ki ngā take me ngā hua o ngā kaupapa o mua, ā, ka whakaratohia he whai wāhitanga ki te whai wāhi auaha ki ngā kaupapa me te aroha ki ngā tirohanga a te hunga whai wāhi.
Ngā Putanga Ako / Ngā Horopaki:
Ko te kaupapa whānui mō te Taumata 2 ko te Whakangaromanga
Ka ako ngā ākonga i te Tiamana Nazi. Ka rangahau rātou i te huarahi i eke ai a Adolf Hitler me tana rōpū Nazi ki te mana i Tiamana, me te pēhea i pupuri ai rātou, ā, i whakawhānui ake ai i tō rātou mana. Ka tātarihia e rātou ngā hua kino o tō rātou mana mutunga kore pērā i te Pakanga Tuarua o te Ao me te Holocaust. Ka tirohia hoki te aranga me te hinganga o te Taiepa Berlin.
Ka ako ngā ākonga i ngā pahūtanga atomika o Hiroshima me Nagasaki. Ka ako rātou mō ēnei pahūtanga, me te tautohetohe anō hoki mō te whakatau tautohenga kia whakamahia ēnei hei whakamutu i te Pakanga Tuarua o te Ao i te Moana-nui-a-Kiwa.
Ka ako rātou i te pōmatanga o te Rainbow Warrior. Ka ako rātou mō te totohutanga o te Rainbow Warrior i te tau 1985 i a rātou e tātari ana i te kaupapa here karihi o Aotearoa puta noa i ngā tau 1950-1990.
Ka ako ngā ākonga i te Kohuru Tangata i Rwanda. Ka arotakehia e rātou ngā pūtake o te pakanga i waenganui i te Hutu me te Tutsi, me te tirotiro anō hoki i te piki haere o te mauahara i waenganui i ngā iwi e rua. Ka arotakehia e rātou ngā tino take o te '100 rā o te kohuru' me te arotake i ngā pānga ki a Rwanda e pā ana ki te tika, te kawenga me te houhanga rongo.
Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:
Rangahau - te whai i tētahi tukanga rangahau; te aromatawai i ngā puna tuarua; te kohikohi me te whiriwhiri i ngā taunakitanga e tika ana; te aromatawai i te whai huatanga, te pono me ngā herenga o ngā taunakitanga kua tīpakohia.
Tātari - te whakawhitiwhiti whakaaro matua o ngā kōrero tuku iho me ngā taunakitanga tautoko; te whai whakaaro ki ngā tirohanga rerekē; te aromatawai i ngā take me ngā hua o tētahi huihuinga o mua.
Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:
Ingarihi, Māori, Matawhenua.
Tērā pea ka arahi ki :
Hītori Taumata 3.
Ngā whai wāhitanga ki te ako i te Whare Wānanga i roto i ngā akoranga pēnei i te Hītori, ngā Tikanga Tōrangapū me te Mātauranga Tangata.
Ngā Huarahi Aromatawai:
He whai wāhitanga mō ngā ākonga katoa ki te whakaatu i ngā pūkenga maha mā roto i ngā aromatawai ā-roto, ā-waho hoki. Kei roto i ēnei ko te tuhi pūrongo mō tētahi kaupapa, te tuhi whaikōrero e whakamārama ana i ngā tirohanga a te tangata, a ngā rōpū rānei, me te tuhi tuhinga e tātari ana i tētahi kaupapa hītori.
Tekau mā rima ngā whiwhinga e wātea ana mō tēnei taumata.
Whakaahuatanga o te Hōtaka:
Kua titoa tēnei akoranga hei whakanui i te pakeketanga o ngā ākonga, ā, me tūhura rātou i ngā take me te māramatanga hītori nui atu i ngā taumata o mua. Ka aro atu rātou ki ngā raruraru hītori uaua ake, ā, e tumanakohia ana kia whakawhanake i ngā tautohetohe whānui ake, whai whakaaro nui ake, me te whakapūmau hoki.
Ngā Putanga Ako / Ngā Horopaki:
Ko te kaupapa whānui mō te Taumata 3 ko te Whakatikatika / Akaaka
Ka ako ngā ākonga i te Pakanga o Vietnam. Ka rangahauhia e rātou te pakanga mō te mana motuhake o Vietnam i te ātete ki te noho a Haina, Wīwī me Hapanihi. Ka tātarihia e rātou te pikinga ake o te iwi motuhake o Vietnam, ā, ka akohia me pēhea te noho a Ho Chi Minh hei tino tangata rongonui. Ka arotakehia e rātou he aha i uru ai a Amerika ki te Pakanga o Vietnam, ā, i te mutunga, he aha i kore ai e toa te iwi kaha pērā i te pakanga. Ka tirotirohia hoki te tūranga o Aotearoa i te Pakanga o Vietnam.
Ka ako ngā ākonga i ngā Whakahē i Aotearoa. Ka rangahauhia e rātou ngā pūtake o ngā whakahē i Aotearoa. Ka tātarihia e rātou ngā kaupapa whakahē pērā i te whakahē i te māngai hōia, te tautoko i ngā wāhine, ngā Polynesian Panthers me ngā tautohe ahumahi rongonui. Ka aromatawaihia e rātou te angitu o ēnei whakahē.
Ka ako ngā ākonga i te pakanga i waenganui i a Arapi me Iharaira. Ka rangahau rātou i te hītori o mua o te rohe, ā, ka ngana ki te mārama ki te pūtake mai o te pakanga. Ka tātarihia e rātou ngā pakanga me ngā pakanga maha kua tū. Ka arotakehia e rātou ngā pānga o ēnei pakanga, ā, ka ngana ki te mārama he aha i haere tonu ai te pakanga. Ka kōrerohia hoki ngā kaupapa o nāianei.
Ka whakahaerehia e ngā ākonga tētahi rangahau motuhake e ai ki tā rātou i whiriwhiri ai. I ngā tau kua pahure ake nei, he maha ngā kaupapa hītori kua whiriwhiria e ngā ākonga, tae atu ki te 9/11, Gallipoli, te Kohurutanga o My Lai, te aituā karihi o Chernobyl me te whakamahinga o ngā patu matū i roto i te pakanga. Mā ngā kōwhiringa a ngā ākonga ka whai wāhi rātou ki te rangahau katoa i ngā take me ngā hua o tētahi kaupapa, me te tātari whānui hoki i taua kaupapa mai i te tirohanga a te kaituhi hītori.
Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:
Rangahau - te whai i tētahi tukanga rangahau; te aromatawai i ngā puna tuatahi me ngā puna tuarua; te kohikohi i ngā taunakitanga e tika ana; te aromatawai i te whai huatanga, te pono me ngā herenga o ngā taunakitanga kua tīpakohia
Te Tātari - te whakapuaki i ngā ariā matua o te hītori; te whakatau whakaaro nui ki ngā taunakitanga me ngā whakatau mai i te tirohanga a te kaituhi hītori; te whakaaro ki ngā tirohanga rerekē; te whakaatu whakaaro; te aromatawai i ngā take me ngā hua o tētahi huihuinga o te hītori.
Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:
Ingarihi, Māori, Matawhenua.
Tērā pea ka arahi ki :
Ngā whai wāhitanga ki te ako i te Whare Wānanga i roto i ngā akoranga pēnei i te Hītori, ngā Tikanga Tōrangapū me te Mātauranga Tangata.
Ngā Huarahi Aromatawai:
He whai wāhitanga mō ngā ākonga katoa ki te whakaatu i ngā pūkenga maha mā roto i ngā aromatawai ā-roto, ā-waho hoki. Kei roto i ēnei ko te hanga i tētahi kōpaki rangahau, te tuhi i tētahi tuhinga maheni, te tātari i ngā tirohanga a ngā kaituhi hītori mō tētahi take tautohetohe, me te tuhi i tētahi tuhinga e tātari ana i tētahi huihuinga hītori.
Tekau mā ono ngā whiwhinga e wātea ana mō tēnei taumata.
