Peke atu ki te ihirangi matua

Hauora, Mātauranga Tinana me te Kai 2026

  • Mātauranga Tinana
  • Hauora
  • Mātauranga o Waho
  • Manaakitanga me te Kai
  • Kai me te Totika
He kotiro i roto i te waka kōwhai i runga i te moana e menemene ana

Mātauranga Tinana

Te Whakawhanaketanga Tinana me te Whaiaro - NCEA Taumata 1

Whakaahuatanga o te Hōtaka:

Ko te arotahi o tēnei akoranga he whakawhanake i ō pūkenga me ō āheinga whaiaro me te tinana mā roto i ngā mahi ā-tinana, ā-waho, me ngā mahi ā-rōpū, tae atu ki te whakaaroaro me te kōrero ā-rōpū.

Ngā Putanga Ako / Ngā Horopaki:

Ko te ako me te whanaketanga e arotahi ana ki tēnei akoranga ko:

  • Te manawanui me te manawanui
  • Te whakahaere i a koe anō tae atu ki te whakahaere wā, te whakarite, me te atawhai
  • Te whakaute i a koe anō, i ētahi atu me te taiao
  • Ngā pūkenga whakawhitiwhiti kōrero
  • Tuakiri me te whakaaro ki a koe anō
  • Te hihiri whaiaro, te whai wāhi, me te takoha
  • Te whakapai ake i te Hauora

Ka puta tēnei mā roto i te whānuitanga o ngā mahi, tae atu ki:

  • Ngā kēmu kua whakarerekētia me ngā kēmu iti
  • Ngā mahi whakaoti rapanga
  • Ngā hākinakina me ngā kēmu a te tīma
  • Te kaukau me te oranga ngaru
  • Te hikoi me te mahi ngahere
  • Piki toka
  • Ngā kōrero ā-rōpū me te whakaaroaro
  • Te whakaaroaro me te whakamahi i ngā tuhinga a Google.

Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

Ka whakawhanakehia te manawanui, te manawanui, te whakahaere i a koe anō, ngā pūkenga whakawhitiwhiti kōrero, te hihiri, te whai wāhi, me te takoha mā roto i ngā mahi ā-tinana me ngā mahi o waho e āhei ai koe ki te wero i a koe anō me te whakawhānui i tō rohe whakamarie. Ka whakawhanakehia te whakaute ki a koe anō, ki ētahi atu, me te taiao; te tuakiri me te mana o koe anō; me te whakapai ake i te hauora (te oranga) mā te whakamahere me te whakaaroaro i roto i te akomanga me ngā mahi ā-ringa.

Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

Ka hono atu tēnei ki ngā akoranga katoa, ā, ka āwhina i a rātou ki te ako i ngā wāhanga marautanga katoa

Tērā pea ka arahi ki :

Mā tēnei akoranga ka ako tonu i te mātauranga tinana, te mātauranga hauora, te mātauranga o waho, te kai me te totika

Ngā Huarahi Aromatawai:

Ka whakakotahihia ngā aromatawai i ngā mahi ā-ringa, ā-tuhi, ā-waha hoki. Ko te nuinga ka aromatawaihia ā-roto, me te āheinga anō hoki ki te aromatawai ā-waho. Taumata 1, 15 whiwhinga.

Mātauranga Tinana - NCEA Taumata 2

Whakaahuatanga o te Hōtaka:

Kua hangaia tēnei akoranga mā ngā ākonga e pārekareka ana ki ngā horopaki mahi maha, ā, e hiahia ana hoki ki te whakawhanake i ō rātou māramatanga ki te hākinakina me te oranga tinana.

Ngā Putanga Ako / Ngā Horopaki:

Ko ngā akoranga me ngā whanaketanga o tēnei akoranga ka uru atu ki:

  • Te whakawhanake me te whakapai ake i te mahi pūkenga i roto i ngā horopaki hākinakina
  • Te whakamahi i ngā mātāpono hanganga tinana me te koiora-mīhini ki ngā nekehanga hākinakina
  • Whakamahia ngā mātāpono whakangungu hei hoahoa i ngā kaupapa whai hua
  • Ngā pūkenga whakawhitiwhiti kōrero, te kawenga pāpori me te kaiārahi

Ko ngā horopaki mahi pea ko:

  • Pā Turbo
  • Ngā kaupapa whakapakari tinana
  • Ngā hākinakina tuku iho me ngā hākinakina kua whakarerekētia

Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

Te mahi tahi me te tini o ngā tāngata, ngā pūkenga whakawhitiwhiti kōrero, te whakaoti rapanga, te whakawhitiwhiti kōrero whai hua. Te kawenga pāpori, te manawanui, te manawanui.

Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

Hauora, Mātauranga o Waho, Pūtaiao.

Tērā pea ka arahi ki :

Mā tēnei akoranga ka ako tonu tātou i te mātauranga tinana, te mātauranga hauora, te mātauranga o waho, te kai me te kai totika. Tērā pea ko ngā mahi ā muri ake nei ko te whakaora tinana, te kaiwhakaako hākinakina, te kaiako whakapakari tinana, te whakahaere rōpū, te kaiwhakahaere hākinakina, te whakamahere kaupapa me te tiaki hauora.

Ngā Huarahi Aromatawai:

He whānuitanga o ngā aromatawai ā-roto mahi-ā-ringa me ngā aromatawai ā-aroaro. Taumata 2, 13 whiwhinga.

Mātauranga Tinana - NCEA Taumata 3

Whakaahuatanga o te Hōtaka:

Kua hangaia tēnei akoranga mā ngā ākonga e ngākau nui ana ki ngā hākinakina, ki te nekehanga, me te mahi ā-tinana. Ka tautoko i ngā ākonga ki te whakawhanake i ngā pūkenga mahi matatau, te kaiārahi, me te whakaaroaro arohaehae. He mea hou mō te tau 2026, e rua ngā ara: ka taea e ngā ākonga te mahi ki te Whakaurunga Whare Wānanga mā roto i ngā Paerewa Paetae, he ara mahi mā roto i ngā Paerewa Wāhanga, he ranunga rānei o ngā mea e rua , i runga i ā rātou whāinga ā muri ake nei.

Ngā Putanga Ako / Ngā Horopaki:

Ka mahi ngā ākonga:

  • Whakamahi me te whakamahi i ngā pūkenga i roto i ngā mahi whai hua
  • Te whakamahi i ngā mōhiotanga koiora me te hanganga tinana ki ngā nekehanga
  • Aromatawai me te whakatinana i ngā kaupapa whakangungu whai hua
  • Te whakawhanake i ngā rautaki ārahi me te whakangungu
  • Whakaarohia ngā wheako ā-tinana hei whakatairanga i te oranga mō te wā roa
  • Akohia me pēhea te hoahoa me te tuku i ngā wā whakangungu tinana e hangai ana ki te oranga tinana

Ara Mahi – Paerewa Wāhanga (Tae atu ki te 15 Whiwhinga):

Ka taea e ngā ākonga te whakaoti i ngā Paerewa Wāhanga mahi-ā-ringa e hangai ana ki ngā mahi hākinakina, whakapakari tinana, me te hauora:

  • US 22771 – Whakamaherehia ngā wā whakangungu taumata-tīmatanga mō ngā kaitākaro hākinakina (5 whiwhinga)
  • US 30933 – Whakaako i ngā wā whakangungu kua whakaritea hei whakatutuki i ngā hiahia takitahi (5 whiwhinga)
  • US 30447– Whakaatu me te whakaako i ngā mahi whakangungu mā te whakamahi i ngā taputapu maha (5 whiwhinga)

E arotahi ana ēnei paerewa ki ngā pūkenga whakangungu me ngā pūkenga whakahaunga korikori tinana o te ao tūturu, me ngā ara tautoko ki ngā umanga whakapakari tinana me te hauora.

Ara Tomokanga Whare Wānanga – Paerewa Paetae (Tae atu ki te 16 Whiwhinga):

Ka taea e ngā ākonga e anga atu ana ki te Whakaurunga Whare Wānanga te whakaoti i ngā Paerewa Paetae e arotahi ana ki te mahi ā-tinana, te pūtaiao whaihua, me te aromatawai arohaehae i ngā wheako i roto i ngā horopaki hākinakina me te whakangungu.

  • Tae atu ki te 16 whiwhinga Taumata 3
  • Ka aromatawaihia ngā paerewa ā-roto mā roto i ngā horopaki ā-tinana me ngā horopaki ariā
  • Ka whakawhanakehia e ngā ākonga ngā pūkenga whakawhitiwhiti kōrero, te kawenga pāpori, me te whakaharatau i ngā pūkenga kaiārahi. Ka whakawhanakehia te manawanui me te manawanui hei whakapai ake i ngā taumata pūkenga me te oranga tinana. Ka ako ngā ākonga ki te pātai me te wero i ngā whakapae kua puta.

    Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

    Hauora, Mātauranga o Waho, Pūtaiao.

    Tērā pea ka arahi ki :

    Ngā mahi i roto i te pūtaiao hākinakina, te kaiwhakaora tinana, te whakaako, te kaiwhakangungu whaiaro, te kaitātari pūkenga, te whakamahere me te whakahaere kaupapa, te hauora, te whakatairanga hauora.

    *Kua whakaaetia tēnei akoranga e te UE nā te mea e whakamahi ana i ngā aromatawai mai i te kaupapa PE. Mena kei te whakaaro koe ki te tango i te akoranga L3 OEd me kōrero koe ki te HOF o te PE, ki a Mr Adams.

    Ngā Huarahi Aromatawai:

    Ngā whai wāhitanga aromatawai ā-roto mā te whakamahi i ngā horopaki ā-tinana. Taumata 3, 16 whiwhinga (12 pānui).

    Hauora

    Mātauranga Hauora - NCEA Taumata 2

    Whakaahuatanga o te Hōtaka: Kua hangaia tēnei akoranga mā ngā ākonga e hiahia ana ki te tūhura i ngā momo take hauora kia mārama ai rātou ki te pānga o ēnei take ki a rātou anō, ki ētahi atu me te hapori.

    Ngā Huanga Ako/Horopaki:

    Ko ngā akoranga me ngā whanaketanga o tēnei akoranga ka uru atu ki:

    • Tūhurahia ngā āhuatanga e awe ana i ngā take hauora
    • Te whakawhanake i ngā rautaki hei whakapai ake i te oranga
    • Matapakihia ngā take pāpori me te whakaaro i ngā mahi hei whakatairanga i te tika pāpori mō te tangata ake, mō ētahi atu me te hapori whānui
    • Mahi tahi hei whakarei ake i te oranga o te kura, o te hapori whānui rānei

    Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

    • Te ngāwari o te whakaaro me te hiahia ki te whakaae ki ngā tirohanga rerekē
    • Ngā pūkenga whakawhitiwhiti kōrero me te mahi tahi
    • Te whakaaroaro arohaehae

    Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

    Mātauranga Tinana, Mātauranga o Waho, Kai me te Totika

    Tērā pea ka arahi ki:

    Te nēhi, te whakatairanga me te tohutohu hauora, ngā kaiawhina hauora, te tākuta, te tiaki, te tautoko me te whakaora i te tangata, te tautuhi me te rongoā i te tangata, te tuku tohutohu, te mahi hapori, te hinengaro, te whakaako.

    Ngā Huarahi Aromatawai:

    He ranunga o ngā whai wāhitanga aromatawai ā-roto, ā-waho hoki. Kei te wātea ngā aromatawai ā-tuhi me ā-waha. Taumata 2, 14 whiwhinga

    Mātauranga Hauora - NCEA Taumata 3

    Whakaahuatanga o te Kaupapa: Kua hangaia tēnei akoranga hei whakawhanake i ngā pūkenga whakaaroaro matatika mā te rangahau i ngā momo take hauora o Aotearoa.

    Ngā Huanga Ako/Horopaki:

    • Arotahi ki ngā take hauora pāpori whānui, me te whakamahi i ngā taunakitanga hei tātari arohaehae i ēnei take
    • Whakamahia ngā āhuatanga e whakatau ana i te hauora kia mārama ai koe ki te awe o te oranga o te tangata takitahi, o ētahi atu me te hapori
    • Ngā kōrero matatika hei whakaaroaro i ngā tirohanga maha.

    Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

    Te whakaaroaro arohaehae, te whakawhanake i ngā rautaki mō ngā kōwhiringa oranga tonutanga me te whakatairanga i te hauora, te mahi tahi. Te whakawhanake i ngā rautaki hei whakatairanga i tētahi hapori tika, whānui, kore whakahāwea.

    Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

    Mātauranga Tinana, Mātauranga o Waho, Kai me te Totika

    Tērā pea ka arahi ki:

    He akoranga kua whakaaetia e te whare wānanga, ka taea te ārahi ki ngā whai wāhitanga ki te mahi nēhi, te whakatairanga me te tohutohu hauora, ngā kaiawhina hauora, te tākuta, te tiaki, te tautoko me te whakaora i te tangata, te tautuhi me te rongoā i te tangata, te tohutohu, te mahi pāpori, te hinengaro, me te whakaako.

    Ngā Huarahi Aromatawai:

    Ngā whai wāhitanga aromatawai ā-roto, ā-waho hoki. Taumata 3, 15 whiwhinga (10 pānui, 5 tuhituhi) He kaupapa hauora kua whakaaetia mō te Whakaurunga Whare Wānanga.

    Mātauranga o Waho

    Mātauranga o Waho - NCEA Taumata 2

    Whakaahuatanga o te Hōtaka:

    Mā ngā ākonga e pai ana ki te taiao, me ngā wero me ngā whai wāhitanga e whakaratohia ana e ngā mahi o waho, tēnei akoranga.

    Ngā Putanga Ako / Ngā Horopaki:

    Ko te ako me te whanaketanga e arotahi ana ki tēnei akoranga ko:

    • Ngā pūkenga hangarau me ngā taputapu e hiahiatia ana mō ngā mahi o waho
    • Te whakahaere mōrearea me te haumaru
    • Te ārahi me te whakahaere rōpū
    • Te mōhiotanga ki te taiao
    • Te Kawenga Hapori
    • Ka puta ake i a koe te māramatanga pai ake mō te whai wāhi atu ki ngā mahi o waho, me te tiaki hoki i a koe anō, i ētahi atu me te taiao i runga i te kawenga.

    Ko ngā mahi o waho ka uru atu ki:

    • Te hoe waka moana
    • Ngā mahi hanga tīma
    • Te hikoi haere
    • Piki toka
    • Te Pahikara Maunga
    • Te Waka Rere.

    Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

    Te manawanui, te hihiri, te manawanui, te whakarite, te whakahaere wā, te mahi tahi me te mahi tahi me ētahi atu, te kaiārahi, me te whakawhitiwhiti kōrero whai hua.

    Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

    Mātauranga Tinana, Mātauranga Hauora, Kai me te Totika, Koiora, Ahupūngao, Reo Pākehā

    Tērā pea ka arahi ki :

    Mā tēnei akoranga ka ako tonu tātou i ngā mahi o waho, te ako tinana, te ako hauora, te kai me te kai totika. Tērā pea ko ngā mahi ā muri ake nei ko te kaiako o waho, te kaiārahi o waho, te whakaako, te mahi hapori, te whakamahere kaupapa, te tiaki taiao, me te oranga tonutanga.

    Ngā Huarahi Aromatawai:

    Ka whakakotahihia ngā aromatawai i ngā mahi ā-ringa me ngā mahi tuhituhi. Ka aromatawaihia ā-roto ngā aromatawai katoa, ā, ka uru atu hoki he ranunga o ngā paerewa wae me ngā paerewa whakatutukitanga. Taumata 2, 15 whiwhinga.

    Mātauranga o Waho - NCEA Taumata 3

    Whakaahuatanga o te Hōtaka:

    He mea hanga tēnei akoranga i runga i ngā wheako whai rawa o te ao tūturu i waho—tērā atu ko tā mātou puni ngaru, te eke pahikara maunga, me ngā haerenga hīkoi. Ka werohia ngā ākonga ki te tinana me te hinengaro, me te whakawhanake i te kaiārahi, te mōhio ki te haumaru, te mahi tahi, me te whakaaroaro arohaehae.

    Ka tūhuratia e ngā ākonga ngā pānga pāpori me te taiao o te tūruhi mōrearea, ka tūhuratia te whakahaere haumaru i ngā taiao o waho, ā, ka whakawhanake i ngā rautaki hei tautoko i ngā mahi ā-tinana me te oranga mō te wā roa.

    I te tau 2026, ka tukuna e tēnei akoranga he ara takirua, arā, ka taea e ngā ākonga te anga whakamua ki te Whakaurunga Whare Wānanga mā roto i ngā Paerewa Paetae, te whai i tētahi ara mahi mā roto i ngā Paerewa Wāhanga mahi, te whakaoti rānei i tētahi ranunga o ngā mea e rua kia rite ki ō rātou kaha me ngā mahere ā meake nei.

    Ngā Wāhanga Ako Matua:

    Ka mahi ngā ākonga:

    • Whai wāhi atu ki ngā wheako he'e nalu, eke paihikara maunga, me te hikoi
    • Whakawhanakehia ngā pūkenga hangarau o waho me te oranga tinana whaiaro
    • Te whakamahere me te ārahi i ngā mahi o waho
    • Rangahauhia te whakahaere haumaru i ngā taiao o waho
    • Arotakehia ngā pānga o te tūruhi mōrearea ki ngā hapori o Aotearoa
    • Whakaarohia ngā wheako me te hoahoa rautaki mō te oranga mō te wā katoa

    Kei roto i ngā Horopaki o Waho:

    • puni ngaru
    • Te Pahikara Maunga (Ara Rākau)
    • Te haereere i te pō

    Ngā Pūkenga me ngā Āheinga i Whakawhanakehia:

    • Te whakahaere mōrearea me te whakatau kaupapa
    • Te kawenga taiao
    • Te ārahi me te tautoko a ngā hoa mahi
    • Te manawanui, te tū motuhake, me te manawanui
    • Te whakaaroaro arohaehae, te whakawhitiwhiti kōrero, me te mahi tahi
    • Te whakamahere mō te hauora whaiaro me ngā mahi ā-tinana i tua atu i te kura

    Ara Mahi - Paerewa Wāhanga (tae atu ki te 9 whiwhinga):

    Ka tukuna e ēnei Paerewa he aromatawai mahi-ā-ringa, e ahu mai ana i ngā wheako e hangai ana ki ngā mahi whakangahau me te tūruhi o waho o te ao tūturu:

    • US 32841Whakarite mō tētahi mahi o waho mō te pō (3 whiwhinga)
    • US 32850Whai wāhi atu ki tētahi haerenga maha-rā motuhake, ā, aromatawaihia hoki (3 whiwhinga)
    • US 32876Whakaatuhia te mōhiotanga ki ngā tukanga huarere me ngā āhuatanga o te huarere mō ngā mahi whakangahau o waho i Aotearoa (3 whiwhinga)

    Ara Whakauru Whare Wānanga – Paerewa Paetae (tae atu ki te 15 whiwhinga):

    Ko ngā Paerewa Paetae e arotahi ana ki:

    • Ngā rautaki whakahaere mōrearea i roto i ngā taiao wero o waho
    • Te aromatawai i ngā wheako whaiaro me ngā wheako rōpū i roto i ngā mahi o waho
    • Te rangahau i te awe o te tūruhi mōrearea ki ngā tāngata me ngā wāhi o Aotearoa
    • Te whakamahere mō te hauora mō te wā roa, te oranga, me te whai wāhi atu ki ngā mahi o waho

    Ngā Huarahi Aromatawai:

    ngā aromatawai katoa aromatawaihia ā-roto mā te mahi ā-ringa, ngā mahi tuhituhi, me te matapaki whakaaroaro e pā ana ki ngā wheako tūturu o waho.

    Ngā Hononga Whakawhiti-Marautanga:

    Mātauranga Tinana, Mātauranga Hauora, Tūruhi, Whenua, Koiora, Pūtaiao Taiao

    Ngā Hononga Whakawhiti-Marautanga:

    Mātauranga Tinana, Mātauranga Hauora, Tūruhi, Whenua, Koiora, Pūtaiao Taiao

    Ngā Huarahi ā-Mārama:

    Ka tautokohia e tēnei akoranga:

    • He ako whare wānanga, he ako tuatoru rānei i roto i ngā kaupapa hākinakina, hauora, taiao rānei
    • Ngā mahi i roto i te mātauranga o waho, te kaiārahi, te tūruhi, ngā ratonga ohorere, te tiaki taiao, me te whakaako
    • Ngā pūkenga noho mō te hauora mō te wā roa me te oranga whaiaro

    Ngā Tuhipoka Hira:
    tēnei akoranga Whakaurunga Whare Wānanga e ngā Paerewa Paetae PE mō te


    ngā ākonga e tango ana i te PE Taumata 3 Me kōrero Mr Adams (HOF PE) kia kore ai e taupatupatu ngā aromatawai.

    Manaakitanga me te Kai

    Manaaki Manuhiri me te Kai - NCEA Taumata 1

    Whakaahuatanga o te Hōtaka: E arotahi ana tēnei akoranga ki te whakawhanake i ngā pūkenga mahi whaiaro i roto i te tunu kai taketake, te ratonga kai me te inu, ā, ka āwhina pea i ngā ākonga ki te kimi mahi taketake me te whiriwhiri i te taahiraa e whai ake nei o ō rātou oranga i muri i te kura.

    Ngā Huanga Ako/Horopaki:

    Ko ngā akoranga me ngā whanaketanga o tēnei akoranga ka uru atu ki:

    • Te whakahaere i a koe anō tae atu ki te whakahaere wā me te whakarite
    • Te hihiri whaiaro, te whai wāhi, me te takoha
    • Ngā pūkenga tunu kai taketake
    • Ngā pūkenga inu taketake
    • Ngā pūkenga ratonga taketake
    • Te whakahaere kaupapa taketake
    • Te akuaku taketake mō te kai Te whakawhanake i te tikanga mahi.

    Ka puta tēnei mā roto i te whānuitanga o ngā mahi, tae atu ki:

    • Te tunu kai whai hua
    • Ngā mahi whakarite kai
    • Te whakataetae kai o Waikato
    • Ngā wharekai pakū-ake
    • Wheako mahi.

    Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

    Te tū motuhake, te whakawātea i a ia anō, ngā pūkenga tūturu, te whakapono ki a ia anō, te whakawhanake i te tikanga mahi.

    Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

    Pakihi, Tūruhi, Hauora, Kūaha, Pūtaiao, Pāngarau

    Tērā pea ka arahi ki:

    Manaaki manuhiri me te tūruhi, Ratonga hauora, Hanga me te whakaputa kai, Whakahaere kai me te hokohoko, Whakahaere ratonga, Rauemi tangata, Whakahaere taonga kaihoko tere - whakahaere waipiro, hūpermakete rānei, Whakahaere huihuinga, Kaiwhakahaere kounga/tukanga me ngā kaiwhakahaere, Kaiāwhina whakaputa kai, Kaihokohoko, Kaiwhakarato ratonga, Āpiha ture, Kaihoko, Kaiwhakahaere mahi kai.

    Ngā Huarahi Aromatawai:

    Ka whakakotahihia ngā aromatawai i te mahi ā-ringa, te tuhituhi me te kōrero. Ko te nuinga ka aromatawaihia ā-roto e ngā paerewa waeine kua whakamanahia e te ahumahi. Taumata 1, 16 whiwhinga.

    Manaaki Manuhiri me te Kai - NCEA Taumata 2

    Whakaahuatanga o te Kaupapa: E arotahi ana tēnei akoranga ki te whakawhanake i ngā pūkenga mahi whaiaro me ngā pūkenga arumoni i roto i te tunu kai taketake, te ratonga kai me te inu, ā, ka āwhina pea i ngā ākonga ki te kimi mahi taketake me te whiriwhiri i te taahiraa e whai ake nei o ō rātou oranga i muri i te kura.

    Ngā Huanga Ako/Horopaki:

    Ko ngā akoranga me ngā whanaketanga o tēnei akoranga ka uru atu ki:

    • Te whakahaere i a koe anō tae atu ki te whakahaere wā me te whakarite
    • Te hihiri whaiaro, te whai wāhi, me te takoha
    • Ngā pūkenga tunu kai taketake
    • Ngā pūkenga inu taketake
    • Ngā pūkenga ratonga taketake
    • Te whakahaere kaupapa taketake
    • Te akuaku kai taketake Te whakapakari i te tikanga mahi

    Ka puta tēnei mā roto i te whānuitanga o ngā mahi, tae atu ki:

    • Te tunu kai whai hua
    • Ngā mahi whakarite kai
    • Te whakataetae kai o Waikato
    • Ngā wharekai pakū-ake
    • Wheako mahi
    • Te whakamahere me te whakahaere i ngā huihuinga.

    Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

    Te tū motuhake, te whakawātea i a ia anō, ngā pūkenga tūturu, te whakapono ki a ia anō, te whakawhanake i te tikanga mahi.

    Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

    Pakihi, Tūruhi, Hauora, Kūaha, Pūtaiao, Pāngarau

    Tērā pea ka arahi ki:

    Manaaki manuhiri me te tūruhi, Ratonga hauora, Hanga me te whakaputa kai, Whakahaere kai me te hokohoko, Whakahaere ratonga, Rauemi tangata, Whakahaere taonga kaihoko tere - whakahaere waipiro, hūpermakete rānei, Whakahaere huihuinga, Kaiwhakahaere kounga/tukanga me ngā kaiwhakahaere, Kaiāwhina whakaputa kai, Kaihokohoko, Kaiwhakarato ratonga, Āpiha ture, Kaihoko, Kaiwhakahaere mahi kai.

    Ngā Huarahi Aromatawai:

    Taumata 2, 16 whiwhinga.

    Manaaki Manuhiri me te Kai - NCEA Taumata 3

    Whakaahuatanga o te Kaupapa: E arotahi ana tēnei akoranga ki te whakawhanake i ngā pūkenga mahi whaiaro me ngā pūkenga arumoni i roto i te tunu kai taketake, te ratonga kai me te inu, ā, ka āwhina pea i ngā ākonga ki te kimi mahi taketake me te whiriwhiri i te taahiraa e whai ake nei o ō rātou oranga i muri i te kura.

    Ngā Huanga Ako/Horopaki:

    Ko ngā akoranga me ngā whanaketanga o tēnei akoranga ka uru atu ki:

    • Te whakahaere i a koe anō tae atu ki te whakahaere wā me te whakarite
    • Te hihiri whaiaro, te whai wāhi, me te takoha
    • Ngā pūkenga tunu kai taketake
    • Ngā pūkenga inu taketake
    • Ngā pūkenga ratonga taketake
    • Te whakahaere kaupapa taketake
    • Te akuaku kai taketake
    • Te hanga tikanga mahi

    Ka puta tēnei mā roto i te whānuitanga o ngā mahi, tae atu ki:

    • Te tunu kai whai hua
    • Ngā mahi whakarite kai
    • Te whakataetae kai o Waikato
    • Ngā wharekai pakū-ake
    • Wheako mahi
    • Ngā awheawhe a te Kaiwhakarato Kai
    • Te whakamahere me te whakahaere i ngā huihuinga.

    Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

    Te tū motuhake, te whakawātea i a ia anō, ngā pūkenga tūturu, te whakapono ki a ia anō, te whakawhanake i te tikanga mahi.

    Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

    Pakihi, Tūruhi, Hauora, Kūaha, Pūtaiao, Pāngarau

    Tērā pea ka arahi ki:

    Manaaki manuhiri me te tūruhi, Ratonga hauora, Hanga me te whakaputa kai, Whakahaere kai me te hokohoko, Whakahaere ratonga, Rauemi tangata, Whakahaere taonga kaihoko tere - whakahaere waipiro, hūpermakete rānei, Whakahaere huihuinga, Kaiwhakahaere kounga/tukanga me ngā kaiwhakahaere, Kaiāwhina whakaputa kai, Kaihokohoko, Kaiwhakarato ratonga, Āpiha ture, Kaihoko, Kaiwhakahaere mahi kai.

    Ngā Huarahi Aromatawai:

    Taumata 3, 16 whiwhinga.

    Kai me te Totika

    Kai me te Totika - NCEA Taumata 1

    Whakaahuatanga o te Hōtaka:

    He ranunga tēnei akoranga i ngā pūkenga mahi me ngā mātauranga ariā. He mea hanga mō ngā ākonga e aroha ana ki ngā mea katoa e pā ana ki te kai. Ka whakawhanakehia e ngā ākonga he māramatanga ki ngā take o nāianei e pā ana ki te kai, te kai totika me te hauora.

    Ngā Putanga Ako / Ngā Horopaki:

    • Te tunu kai whai hua
    • Ka whanake te māramatanga o ngā ākonga ki te oranga tinana, me te pānga o te kai ki tēnei.
    • Ka whanake te māramatanga o ngā ākonga ki ngā tukanga whakatau e pā ana ki te Kai me te Totika
    • Ka whakawhanakehia e ngā ākonga te mōhiotanga mō ngā āhuatanga whaiaro, whanaungatanga me te pāpori e awe ana i te hauora.

      Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

      • Ngā pūkenga tunu kai me te whakarite kai
      • Te whakaoti rapanga
      • Te kawenga whaiaro mō ngā tukanga whakatau e pā ana ki ngā kōwhiringa kai
      • Kia taea ai te whakaaroaro arohaehae mō ngā take kai.

      Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

      Mātauranga Tinana, Mātauranga Hauora, Pūtaiao

      Tērā pea ka arahi ki:

      Ngā akoranga e pā ana ki te Kai Tangata, Ngā Pūtaiao Hauora, Ngā Hākinakina me te Wā Whakangahau, Te Pūtaiao Hākinakina me te Whakakorikori Tinana, Te Hangarau Kai, Te Manaaki Manuhiri

      Ngā Huarahi Aromatawai:

      E rua ngā aromatawai ā-roto, kotahi te aromatawai ā-waho. Taumata 1, 15 whiwhinga.

      Kai me te Totika - NCEA Taumata 2

      Whakaahuatanga o te Hōtaka:

      Kua hangaia tēnei akoranga mā ngā ākonga e aroha ana ki ngā mea katoa e pā ana ki te Kai me te Totika, ā, e hiahia ana hoki ki te whakapakari i ō rātou mōhiotanga mō ngā take oranga e pā ana ki te Kai me te Totika.

      Ngā Putanga Ako / Ngā Horopaki:

      • Rangahauhia ngā take e pā ana ki te whakarato kai mā te hunga he matea kai motuhake ā rātou
      • Rangahauhia te whanaungatanga i waenga i te oranga, ngā whiringa kai me ngā mea e whakatau ana i te hauora
      • Tūhuratia ngā whakapono, ngā waiaro me ngā mahi e pā ana ki tētahi take kai mā ngā whānau o Aotearoa
      • Rangahau me te aromatawai i ngā mahi e pā ana ki te kai tauwhiro.

        Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

        Te whakawhanake i te ngāwari o te whakaaro, te manawanui ki te whakamātau i ngā whakaaro rerekē hei whakaoti rapanga i Aotearoa, te mahi tahi, te rite ki te whakamārama i te whakaaro mō tāu otinga, te whakawhanake i te māramatanga o te whakawhitiwhiti kōrero, te urutau, te hanga i tētahi tikanga mahi pai, te whakawhanake i ngā pūkenga mō te whakahaere wā. Ka whakawhanakehia te manawanui, te whakahaere i a koe anō, ngā pūkenga whakawhitiwhiti kōrero, te hihiri, te whai wāhi me te takoha, te whakaute i a koe anō, i ētahi atu, me te taiao; te tuakiri me te mana o koe anō; me te whakapai ake i te hauora (te oranga) mā te whakamahere me te whakaaroaro i roto i te akomanga me ngā mahi mahi.

        Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

        Mātauranga Tinana, Mātauranga Hauora.

        Tērā pea ka arahi ki:

        Ngā akoranga e pā ana ki te Kai Tangata, Ngā Pūtaiao Hauora, Ngā Hākinakina me te Wā Whakangahau, Te Pūtaiao Hākinakina me te Whakakorikori Tinana, Te Hangarau Kai, Te Manaaki Manuhiri

        Ngā Huarahi Aromatawai:

        E 2 ngā aromatawai ā-roto, me te 1 aromatawai ā-waho. Ka whakaratohia e tēnei akoranga ngā whiwhinga pānui me te tuhituhi i te Taumata 2 mā te whakamātautau ā-waho mō te kaitono angitu. Taumata 2, 14 whiwhinga.

        Kai me te Totika - NCEA Taumata 3

        Whakaahuatanga o te Hōtaka:

        Kua hangaia tēnei akoranga mā ngā ākonga e aroha ana ki ngā mea katoa e pā ana ki te Kai me te Totika, me/ranei e hiahia ana ki te ako i te Kai Tangata, ngā Pūtaiao Hauora, ngā Hākinakina me te Wā Whakangahau, te Pūtaiao Hākinakina me te Whakakorikori Tinana, te Hangarau Kai i te taumata tuatoru, e hiahia ana rānei ki te whakapakari i ō rātou mātauranga mō ngā take oranga e pā ana ki te Kai me te Totika.

        Ngā Putanga Ako / Ngā Horopaki:

        • Rangahauhia tētahi take kai e pā ana ki te oranga o te hapori o Aotearoa
        • Rangahauhia tētahi raruraru matatika e pā ana ki te kai mō te hapori o Aotearoa
        • Rangahauhia te awe o ngā kamupene kai o te ao whānui ki ngā tauira kai i Aotearoa
        • Rangahauhia ngā pānga o ngā pānuitanga kai ki te oranga tinana
        • Rangahauhia tētahi take hauora o Aotearoa
        • Ka taea e ngā ākonga te whiriwhiri i te whakaaro nui ki te kai hākinakina.

          Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

          Te whakawhanake i te ngāwari o te whakaaro, te manawanui ki te whakamātau i ngā whakaaro rerekē hei whakaoti rapanga i Aotearoa, te mahi tahi, te rite ki te whakamārama i te whakaaro mō tāu otinga, te whakawhanake i te māramatanga o te whakawhitiwhiti kōrero, te urutau, te hanga i tētahi tikanga mahi pai, te whakawhanake i ngā pūkenga mō te whakahaere wā. Ka whakawhanakehia te manawanui, te whakahaere i a koe anō, ngā pūkenga whakawhitiwhiti kōrero, te hihiri, te whai wāhi me te takoha, te whakaute i a koe anō, i ētahi atu, me te taiao; te tuakiri me te mana o koe anō; me te whakapai ake i te hauora (te oranga) mā te whakamahere me te whakaaroaro i roto i te akomanga me ngā mahi mahi.

          Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

          Mātauranga Tinana, Mātauranga Hauora.

          Tērā pea ka arahi ki:

          Ngā akoranga whare wānanga e pā ana ki te Kai Totika Tangata, ngā Pūtaiao Hauora, ngā Hākinakina me te Wā Whakangahau, te Pūtaiao Hākinakina me te Whakakorikori Tinana, me te Hangarau Kai.

          Ngā Huarahi Aromatawai:

          He kaupapa whakauru whare wānanga tēnei kua whakaaetia, ā, e 14 ngā whiwhinga (10 te pānui, 4 te tuhituhi).

          NGĀ TOHU WHARE MBAS 2026

          I whakahoutia i te 5 o Poutū-te-rangi 2026

          Buffalo 2111

          72/100

          Tainui 1892

          66/100

          Mercury 2142

          74/100

          Matahaorua 1624

          57/100