Peke atu ki te ihirangi matua

Te Ao Tūroa 2026

Akoranga Māori - Māori Studies

Te reo Māori, Te Ao Māori and Te Ao Haka are intertwined. Mā te ako i te reo Māori ka whai wāhi ngā ākonga ki te ao Māori (te ao Māori) me ngā tirohanga o te ao Māori. Ko nga tirohanga me nga wheako ka riro i nga akonga i a ratou e ako ana i te reo ka whakarangatira, ka whakawhanui hoki i to ratou mohiotanga ki te ahurei me te uaua o te ao Māori. 

I a ngā ākonga e whakataurite ana i ngā tikanga Māori ki ētahi atu ahurea i roto i Aotearoa me tāwāhi, ka whanakehia e rātou te māramatanga ki ngā mahi matua a te reo, te ahurea, te wāhi me te taonga tuku iho ki te hanga tuakiri me te tuku aronga me te tikanga ki te ao. Ka mārama rātou ko te ahurea te kaihanga o ngā whakaaro me ngā whanonga a te tangata, ā, ka tīmata ki te maioha ki te uara o te kanorau ahurea. Ka ako rātou mō te mahi nui a ngā reo me ngā ahurea taketake i Aotearoa me te ao whānui.

Mā ēnei māramatanga ka taea e ngā ākonga te whakaaro mō ō rātou ake tuakiri ahurea me tō rātou tūranga whaiaro i te ao. He mea nui pea tēnei mō ngā ākonga e kī ana he Māori rātou, ā, he reo tuarua te reo Māori mō rātou. Mō ēnei ākonga, ko te kaha ake o te hononga ki tētahi taonga tuku iho ka tino whakamanahia.

Tirohia te ao hihiri o Te Ao Haka, he kaupapa hihiri, rumaki hoki e tukuna ana ki ngā ākonga NCEA i ngā kura o Aotearoa! Rukuhia hōhonu ki roto i te taonga tuku iho me te toi o ngā mahi toi a te Māori, tūhuratia ngā haka tuku iho me ngā haka o nāianei, ngā waiata, me ngā poi. Whakawhanakehia he māramatanga hōhonu ki te ahurea, te reo, me te hītori Māori, me te whakarei ake i ō pūkenga mahi me te maia. Kōwhiria Te Ao Haka hei hono atu ki ō pūtake, hei whakanui i te kanorau, hei wāhanga hoki o tētahi haerenga whakahihiri e hanga ana i tō tuakiri me tō heke mai. Rēhita i tēnei rā, kia tiaho tō ngākau nui ki ngā mahi toi a te Māori!

Te Reo Māori - NCEA Taumata 1

Whakaahuatanga o te Hōtaka:

Ka whakapakarihia e tēnei akoranga ngā pūkenga o ngā ākonga ki te whakarongo, ki te kōrero, ki te pānui, ki te tuhituhi me te waihanga tuhituhi i te Taumata 5-6 o te Marautanga o Aotearoa, e hangai ana ki te ako i te reo Māori i ngā Tau 9 me te 10. He arotahi nui ki te whakatenatena me te tautoko i ngā ākonga kia eke tonu ki te taumata teitei o ō rātou kaha. 

Ngā Hua Ako: 

Ka whakahōhonuhia e Ākonga tō rātou māramatanga ki te mātauranga Māori me te reo Māori.

Whakawhanakehia te pūkenga pānui me te tuhituhi me te kaha ki te whakapuaki mārama i ngā whakaaro. 

Akohia te hiranga o te mōhio ki tētahi atu reo me ngā huarahi mahi pea me ngā māramatanga hohonu ake ki ngā ahurea maha e puta mai ana i te ako i te Reo Māori, inā koa, ko tētahi o ngā reo mana o Aotearoa. 

Ka whakawhānui ake ngā Ākonga i tō rātou māramatanga ki te hanganga o te reo Māori, mā te whakataurite ki te reo Pākehā me ētahi atu reo e mōhiotia ana.

Ka ako ngā ākonga ki te whakapuaki i ngā kare ā-roto me ngā whakaaro, ngā tikanga me ngā mahinga o ia rā, te whakatairite me te whakataurite, te whakaahua i ngā mahi me ngā kaupapa, te hoatu me te whai i ngā tohutohu, ngā raruraru me ngā otinga, ngā mahere me ngā whāinga, tae atu ki te whakawhitiwhiti kōrero i ngā wā ōkawa.

Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

Ka whakawhanakehia e ngā Ākonga tō rātou pūkenga ki te taunekeneke me te kōrero me te māia i roto i ngā horopaki reo me ngā ahurea rerekē o Aotearoa, he painga nui tēnei i roto i tō tātou whenua hou, he whenua maha-ahurea.   

E tautokona ana ngā Ākonga kia whakawhanake i ō rātou pūkenga whakahaere i a rātou anō me te ako takitahi, tae atu ki tō rātou kaha ki te mahi auaha me te mahi tahi me ētahi atu. 

Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

E hono ana te reo Māori me te mātauranga Māori ki ngā akoranga o ngā marautanga katoa, ā, koia tēnei te pūtake o tēnei. Ko te reo Pākehā; ko ētahi atu reo; ko ngā Pūtaiao Pāpori; ko te Mātauranga Tinana me te Hauora; ko ngā Hangarau; ko ngā Toi, ko te Pūtaiao me te Pāngarau.

Tērā pea ka arahi ki:

I roto i tētahi whenua pērā i a Aotearoa, e ahu mai ana i te hononga ahurea-rua (tangata whenua me te tangata whenua kē), ko te āheinga ki te mārama me te kōrero i te reo Māori he pūkenga nui e āhei ai te whai wāhi atu ki ngā āhuatanga katoa o te hapori, ā, ka taea hoki te tautoko i te angitu i ngā āhuatanga katoa o te ao. 

Ngā Huarahi Aromatawai:

Te Reo Māori 1.1 (Paerewa Paetae 92092 - Aromatawai ā-Roto) e aromatawai ana i ngā pūkenga kōrero

Te Reo Māori 1.2 (Paerewa Paetae 92093 - Aromatawai ā-Roto) e aromatawai ana i ngā pūkenga tuhituhi me/ranei te kōrero 

Te Reo Māori 1.3 (Paerewa Paetae 92094 - Aromatawai ā-Waho). He whakamātautau mutunga tau tēnei e whakaatu ai ngā ākonga i tō rātou māramatanga ki te reo Māori e pā ana ki ngā horopaki kua mōhiotia, me te mōhio ki ngā huānga reo e hono ana ki ngā mātāpono Māori.

E 15 nga whiwhinga i roto i te Akoranga Reo Māori Taumata 1

Te Reo Māori - NCEA Taumata 2

Whakaahuatanga o te Hōtaka:

Ko tenei akoranga e whakapakari ana i nga pukenga o nga akonga ki te whakarongo, ki te reo, ki te tuhituhi, ki te tuhi me te tuhinga i te Taumata 7 o te Marautanga o Aotearoa, e hangai ana i te ako reo Maori i te Tau 11/NCEA Taumata 1. He aronga nui ki te akiaki me te tautoko i nga akonga ki te eke ki runga i o raatau kaha. 

Ngā Hua Ako: 

Te whakatutuki i te mana motuhake o te tangata ki te reo Māori. Kei te tīmata ngā ākonga o te NCEA Taumata 2 Māori ki te whai wāhi atu ki ngā kōrero whānui me ngā kaikōrero reo Māori, ki te mārama ki te nuinga o ngā mea e kōrerotia ana, e tuhia ana, me te tuku kōrero e tika ana. Ka whakawhanakehia e rātou tō rātou pūkenga ki te whakamārama me te matapaki i te maha o ō rātou ake whakaaro me ō rātou whakaaro, me te whakamahi auaha i te reo Māori.

Ka ako ngā ākonga ki te pānui i ngā momo rauemi reo Māori pono, me te tuhituhi hoki kia whakapuaki i ō rātou whakaaro mō ngā kaupapa maha. Ka whakamahia e rātou he maha ngā rautaki hei āwhina i a rātou ki te ako i te reo Māori me te whai hua, ā, ka tīmata hoki rātou ki te whakaatu i te taumata teitei o te matatau o te ākonga i te reo Māori hei reo tuarua.

Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

Ka taea e ngā Ākonga te taunekeneke me te kōrero me te māia i roto i ngā horopaki reo me ngā ahurea rerekē o Aotearoa, he painga nui tēnei i roto i tō tātou whenua hou, he whenua maha-ahurea.   

Ka whakawhanake ake ngā ākonga i ō rātou pūkenga whakahaere i a rātou anō me te ako takitahi, tae atu ki tō rātou kaha ki te mahi auaha me te mahi tahi me ētahi atu.

Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

E hono ana te reo Māori me te mātauranga Māori ki ngā akoranga o ngā marautanga katoa, ā, koia tēnei te pūtake o tēnei. Ko te reo Pākehā; ko ētahi atu reo; ko ngā Pūtaiao Pāpori; ko te Mātauranga Tinana me te Hauora; ko ngā Hangarau; ko ngā Toi, ko te Pūtaiao me te Pāngarau.

Tērā pea ka arahi ki:

I roto i tētahi whenua pērā i a Aotearoa, e ahu mai ana i te hononga ahurea-rua (tangata whenua me te tangata whenua kē), ko te āheinga ki te mārama me te kōrero i te reo Māori he pūkenga nui e āhei ai te whai wāhi atu ki ngā āhuatanga katoa o te hapori, ā, ka taea hoki te tautoko i te angitu i ngā āhuatanga katoa o te ao.

Ngā Huarahi Aromatawai:

 Te Reo Māori 2.1 (Paerewa Paetae 91284 - Aromatawai ā-Roto) e aromatawai ana i ngā pūkenga whakarongo

Te Reo Māori 2.2 (Paerewa Paetae 91285 - Aromatawai ā-Roto) e aromatawai ana i ngā pūkenga kōrero 

Te Reo Māori 2.3 (Paerewa Paetae 91286 - Aromatawai ā-Waho). He whakamātautau mutunga-tau tēnei e aromatawai ana i te māramatanga pānui

E 16 nga whiwhinga i roto i te Akoranga Reo Māori Taumata 2.

Te Ao Māori - NCEA Taumata 1

Whakaahuatanga o te Hōtaka:

Kua hangaia tēnei akoranga mā ngā ākonga e hiahia ana ki ngā āhuatanga o te ao Māori, arā, te ao Māori. Ka akiakihia koe ki te tūhura me te whakawhanake i ōu hiahia, hei ārahi i tō whiringa akoranga me tō hanganga. Kei roto i ēnei ko:

  • Reo Māori - Māori Language eg Learning the Language
  • Te Ao Haka - Māori performing Arts eg Kapa Haka, PAT, Dance, Music,
  • Toi Māori - Visual and Creative Arts eg Raranga Tukutuku, Kōwhaiwhai, Whakairo
  • Kōrero tuku iho - Social History eg Hawaiki, Waka Migrations, Atua Māori, Karakia
  • Tōrangapu - NZ & Māori Politics eg Tiriti o Waitangi, NZ Wars, Colonisation, Māori Religion
  • Mau Rākau me Hauora - Hauora me te PE hei tauira, Taakaro, Weaponry & Rongoa, Waka Ama

He hononga tata te reo me te ahurea. Ahakoa ehara te reo Māori i te kaupapa matua māu i tēnei akoranga, he mea nui te mārama ki ētahi kupu, uara me ngā ariā Māori hei āwhina i a koe ki te mārama ki ngā mea katoa o te ao Māori, ā, ka whakaurua ki roto i te akoranga.

Ngā Hua Ako Pea:

  • Whakawhanakehia ngā pūkenga reo (te tuhituhi, te kōrero, te whakarongo, te pānui) i te reo Māori hei whakapuaki i ngā kōrero whaiaro, hei whakapuaki whakaaro, hei hono atu hoki ki ngā horopaki pāpori pērā i te kura, ngā hākinakina, me te marae.
  • Whakawhanuihia ō pūkenga whakaatu, whakapuaki whakaaro me te auaha mā roto i ngā toi ataata me ngā toi whakaari, ki te ako koe ki te whakamahi i ētahi atu momo pāpāho hei whakawhitiwhiti kōrero.
  • Tirohia te hitori o te iwi Maori mai i te timatanga o te orokohanga i a tatou e haere ana mai i Hawaikī i runga i te waka nui e mau ana i te karakia, te pepeha, te whakapapa me nga tinana o te rangi hei arahi i a tatou
  • Tūhuratia te whenua me ōna tāngata whenua - te iwi o te rohe, te hanganga o tētahi iwi hou me te pakanga e kore e taea te karo i waenganui i ngā ahurea rerekē e rua
  • Whakangunguhia, whakaorangia hoki ō tātou tinana mā te whakamahi i ngā patu Māori, ngā kēmu, ngā hākinakina me ngā rongoā tuku iho

Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

  • Karakia: ka taea te mahi i ētahi karakia i roto i ētahi horopaki
  • Mihi me Whaikōrero: e whai ana i māmā o te mihi me te whaikōrero
  • Tikanga: e mohio ana ki nga mahi i roto i etahi horopaki kaupapa Māori (hei tauira, te manaaki kai, te powhiri- te powhiri, te matauranga whanui mo nga tikanga)
  • Waiata: e mōhio ana, e waiata ana hoki māmā waiata
  • Manaakitanga: whai i ngā tikanga o te manaaki - te manaaki me te aroha ki ngā mea katoa
  • Rangatiratanga: develops leadership qualities within kaupapa Māori
  • Kaitiakitangate mārama ki te tiaki me te oranga tonutanga o te taiao
  • Mana: whakawhanake i te mana motuhake me te mana motuhake

Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

Ki te taea, ka honoa atu ki ngā kaupapa e pārekareka ana ki ngā marautanga rerekē. Kōrerohia tēnei ki tō kaiako.

Tērā pea ka arahi ki: 

  • Ngā Huarahi Mahi e Pā Ana ki te Reo me ngā Tikanga: Pāpāho; Mātauranga; Pakihi me te Tohutohu; Kaitohutohu Whakawhanaungatanga Iwi, Kaunihera me ngā Ahurea Rua; Kaitohutohu Wairua; Pakihi Tūruhi me te Ahumahi Manaaki Manuhiri;
  • Ngā Huarahi Mahi Whakaari, Toi me te Rangahau: Te Ahumahi Tūruhi me te Manaaki Manuhiri; Te Ahumahi Atamira me te Kiriata; Te Kaihaka Puoro Tuku Iho me te Hou; Te Tohunga Tangata me te Kairangahau, Te Kaiwhakatere, Te Tohunga Tā moko, Te Kaiwhatu, Te Toi Ataata, Te Kaiwhatu, Te Tohunga Pū me te Kaitohutohu

Ngā Huarahi Aromatawai:

Ka taea te tuku i ngā momo aromatawai ā-roto, ā-tuhi, ā-waha, ā-whakarongo hoki, puta noa i ngā marautanga maha, i runga i ngā kaha me ngā hiahia o ngā ākonga. He whai wāhitanga anō hoki mō te aromatawai ā-waho mō te pānui me te tuhituhi i roto i te reo Māori.

Ko te taumata 1 Te Ao Māori akoranga e tuku 14-16 whiwhinga.

Te Ao Māori - NCEA Taumata 2

Whakaahuatanga o te Hōtaka:

Kua hangaia tēnei akoranga mā ngā ākonga e hiahia ana ki ngā āhuatanga o te ao Māori, arā, te ao Māori. Ka akiakihia koe ki te tūhura me te whakawhanake i ōu hiahia, hei ārahi i tō whiringa akoranga me tō hanganga. Kei roto i ēnei ko:

  • Reo Māori - Māori Language eg Learning the Language
  • Te Ao Haka - Māori performing Arts eg Kapa Haka, PAT, Dance, Music,
  • Toi Māori - Visual and Creative Arts eg Raranga Tukutuku, Kōwhaiwhai, Whakairo
  • Kōrero tuku iho - Social History eg Hawaiki, Waka Migrations, Atua Māori, Karakia
  • Tōrangapu - NZ & Māori Politics eg Tiriti o Waitangi, NZ Wars, Colonisation, Māori Religion
  • Mau Rākau me Hauora - Hauora me te PE hei tauira, Taakaro, Weaponry & Rongoa, Waka Ama

He hononga tata te reo me te ahurea. Ahakoa ehara te reo Māori i te kaupapa matua māu i tēnei akoranga, he mea nui te mārama ki ētahi kupu, uara me ngā ariā Māori hei āwhina i a koe ki te mārama ki ngā mea katoa o te ao Māori, ā, ka whakaurua ki roto i te akoranga.

Ngā Hua Ako Pea:

  • Whakawhanakehia nga pukenga reo (te tuhi, te korero, te whakarongo, te panui) i roto i te reo Maori hei whakaatu i nga hiahia me nga mahere mo meake nei, me te hono atu ki nga tikanga penei i te manaaki, te pōwhiri me te tangi.
  • Whakawhanuihia ō pūkenga whakaatu, whakapuaki whakaaro me te auaha mā roto i ngā toi ataata me ngā toi whakaari, ki te ako koe ki te whakamahi i ētahi atu momo pāpāho hei whakawhitiwhiti kōrero.
  • Tirohia te hitori o te iwi Maori mai i te timatanga o te orokohanga i a tatou e haere ana mai i Hawaikī i runga i te waka nui e mau ana i te karakia, te pepeha, te whakapapa me nga tinana o te rangi hei arahi i a tatou
  • Tūhuratia te whenua me ōna tāngata whenua - te iwi o te rohe, te hanganga o tētahi iwi hou me te pakanga e kore e taea te karo i waenganui i ngā ahurea rerekē e rua
  • Whakangunguhia, whakaorangia hoki ō tātou tinana mā te whakamahi i ngā patu Māori, ngā kēmu, ngā hākinakina me ngā rongoā tuku iho

Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

  • Karakia: te mahi karakia māia i te nuinga o ngā horopaki
  • Mihi me Whaikōrero: whai i ngā tauira ōkawa o te mihi me te whaikōrero
  • Tikanga: e mohio ana ki nga mahi i roto i te nuinga o nga horopaki kaupapa Māori (hei tauira, te manaaki kai, te powhiri- powhiri, te matauranga whanui mo nga tikanga)
  • Waiata: e mōhio ana, e waiata ana hoki i e tika ana i roto i te horopaki rōpū.
  • Manaakitanga: e whakaatu ana i ngā tikanga o te manaaki - te manaaki me te aroha ki ngā mea katoa
  • Rangatiratanga: ka whakatauira i nga kounga o te kaiarahi i roto i te kaupapa Māori me te kura
  • Kaitiakitangae whakaatu ana i te tiakitanga me te oranga tonutanga o te taiao
  • Mana: ka hanga i te mana motuhake me te mana motuhake

Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

Ki te taea, ka honoa atu ki ngā kaupapa o nāianei e pā ana ki ngā marautanga rerekē. Kōrero ki tō Tumuaki o ngā Kaiako.

Tērā pea ka arahi ki: 

  • Ngā Huarahi Mahi e Pā Ana ki te Reo me ngā Tikanga: Pāpāho; Mātauranga; Pakihi me te Tohutohu; Kaitohutohu Whakawhanaungatanga Iwi, Kaunihera me ngā Ahurea Rua; Kaitohutohu Wairua; Pakihi Tūruhi me te Ahumahi Manaaki Manuhiri;
  • Ngā Huarahi Mahi Whakaari, Toi me te Rangahau: Te Ahumahi Tūruhi me te Manaaki Manuhiri; Te Ahumahi Atamira me te Kiriata; Te Kaihaka Puoro Tuku Iho me te Hou; Te Tohunga Tangata me te Kairangahau, Te Kaiwhakatere, Te Tohunga Tā moko, Te Kaiwhatu, Te Toi Ataata, Te Kaiwhatu, Te Tohunga Pū me te Kaitohutohu

Ngā Huarahi Aromatawai:

Ka taea te tuku i ngā momo aromatawai ā-roto, ā-tuhi, ā-waha, ā-whakarongo hoki, puta noa i ngā marautanga maha, i runga i ngā kaha me ngā hiahia o ngā ākonga. He whai wāhitanga anō hoki mō te aromatawai ā-waho mō te pānui me te tuhituhi i roto i te reo Māori.

E 14-16 nga whiwhinga a te akoranga Te Ao Māori Taumata 2.

Te Ao Māori - NCEA Taumata 3

Whakaahuatanga o te Hōtaka:

Kua hangaia tēnei akoranga mā ngā ākonga e hiahia ana ki ngā āhuatanga o te ao Māori, arā, te ao Māori. Ka akiakihia koe ki te tūhura me te whakawhanake i ōu hiahia, hei ārahi i tō whiringa akoranga me tō hanganga. Kei roto i ēnei ko:

  • Reo Māori - Māori Language eg Learning the Language
  • Te Ao Haka - Māori performing Arts eg Kapa Haka, PAT, Dance, Music,
  • Toi Māori - Visual and Creative Arts eg Raranga Tukutuku, Kōwhaiwhai, Whakairo
  • Kōrero tuku iho - Social History eg Hawaiki, Waka Migrations, Atua Māori, Karakia
  • Tōrangapu - NZ & Māori Politics eg Tiriti o Waitangi, NZ Wars, Colonisation, Māori Religion
  • Mau Rākau me Hauora - Hauora me te PE hei tauira, Taakaro, Weaponry & Rongoa, Waka Ama

He hononga tata te reo me te ahurea. Ahakoa ehara te reo Māori i te kaupapa matua māu i tēnei akoranga, he mea nui te mārama ki ētahi kupu, uara me ngā ariā Māori hei āwhina i a koe ki te mārama ki ngā mea katoa o te ao Māori, ā, ka whakaurua ki roto i te akoranga.

Ngā Hua Ako Pea:

  • Whakawhanakehia ngā pūkenga reo (te tuhituhi, te kōrero, te whakarongo, te pānui) i te reo Māori hei whakapuaki i ngā kōrero whaiaro, hei whakapuaki whakaaro, hei hono atu hoki ki ngā horopaki pāpori pērā i te kura, ngā hākinakina, me te marae.
  • Whakawhanuihia ō pūkenga whakaatu, whakapuaki whakaaro me te auaha mā roto i ngā toi ataata me ngā toi whakaari, ki te ako koe ki te whakamahi i ētahi atu momo pāpāho hei whakawhitiwhiti kōrero.
  • Tirohia te hitori o te iwi Maori mai i te timatanga o te orokohanga i a tatou e haere ana mai i Hawaikī i runga i te waka nui e mau ana i te karakia, te pepeha, te whakapapa me nga tinana o te rangi hei arahi i a tatou
  • Tūhuratia te whenua me ōna tāngata whenua - te iwi o te rohe, te hanganga o tētahi iwi hou me te pakanga e kore e taea te karo i waenganui i ngā ahurea rerekē e rua
  • Whakangunguhia, whakaorangia hoki ō tātou tinana mā te whakamahi i ngā patu Māori, ngā kēmu, ngā hākinakina me ngā rongoā tuku iho

Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:

  • Karakia: ka taea te whiriwhiri māia i ngā karakia e tika ana mō te horopaki, mai i tētahi rārangi karakia e mōhiotia ana
  • Mihi me te Whaikōrero: ka taea te whakamahi i ngā tauira whakamihi me te whaikōrero ōkawa hei whakautu i ngā kaupapa o te kaupapa
  • Tikanga: confidently leads in kaupapa Māori contexts (eg blessing kai, pōwhiri- welcome process, general knowledge of tikanga)
  • Waiata: ka taea te whiriwhiri māia i ngā waiata e tika ana mō te horopaki, mai i tētahi rārangi waiata e mōhiotia ana.
  • Manaakitanga: e whakaatu ana i ngā tikanga o te manaaki - te manaaki me te aroha ki ngā mea katoa
  • Rangatiratanga: ka whakatauira i nga kounga o te kaiarahi i roto i te kaupapa Māori me te kura
  • Kaitiakitangae whakaatu ana i te tiakitanga me te oranga tonutanga o te taiao
  • Mana: ka hanga i te mana motuhake me te mana motuhake

Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:

Ki te taea, ka honoa atu ki ngā kaupapa o nāianei e pā ana ki ngā marautanga rerekē. Kōrero ki tō Tumuaki o ngā Kaiako.

Tērā pea ka arahi ki: 

  • Ngā Huarahi Mahi e Pā Ana ki te Reo me ngā Tikanga: Pāpāho; Mātauranga; Pakihi me te Tohutohu; Kaitohutohu Whakawhanaungatanga Iwi, Kaunihera me ngā Ahurea Rua; Kaitohutohu Wairua; Pakihi Tūruhi me te Ahumahi Manaaki Manuhiri;
  • Ngā Huarahi Mahi Whakaari, Toi me te Rangahau: Te Ahumahi Tūruhi me te Manaaki Manuhiri; Te Ahumahi Atamira me te Kiriata; Te Kaihaka Puoro Tuku Iho me te Hou; Te Tohunga Tangata me te Kairangahau, Te Kaiwhakatere, Te Tohunga Tā moko, Te Kaiwhatu, Te Toi Ataata, Te Kaiwhatu, Te Tohunga Pū me te Kaitohutohu

Ngā Huarahi Aromatawai:

Ka taea te tuku i ngā momo aromatawai ā-roto, ā-tuhi, ā-waha, ā-whakarongo hoki, puta noa i ngā marautanga maha, i runga i ngā kaha me ngā hiahia o ngā ākonga. He whai wāhitanga anō hoki mō te aromatawai ā-waho mō te pānui me te tuhituhi i roto i te reo Māori.

Ko te taumata 3 Te Ao Māori akoranga e tuku 14-16 whiwhinga.

Te Ao Haka - NCEA Level 1,2 & 3

Whakaahuatanga o te Hōtaka:

He momo toi e aro ana ki te ahurea o Te Ao Haka, e whakarato ana i ngā whai wāhitanga mō ngā ākonga katoa ki te whai wāhi atu ki te ahurea Māori, ki te reo me ngā mahi tuku iho. Ko te mātauranga tuku iho te pūtake o Te Ao Haka, engari kei te ahu whakamua tonu te whanaketanga me te whanaketanga o te momo toi.

Pūtake:

E mōhio ana ngā ākonga e whai wāhi ana ki Te Ao Haka, ko te whakahīhī ki tō rātou ahurea me te kawenga anō hoki ki te waihanga i tētahi wāhi pai mō ētahi atu ki te whakapuaki tonu i a rātou anō i roto i te whakawhanake i ā rātou mahi toi. Nō reira, ka taea e ngā ākonga te mārama ki ā rātou takoha ki te momo toi.

Ngā Ara:

Ka whai wāhi ngā ākonga o te Tau 7-13 ki te whai wāhi ki te kapa haka i roto i tō mātou kura. Ahakoa ehara tēnei i te whakaritenga mō tēnei akoranga, e taunakihia ana kia whai wheako ngā ākonga ki te kapa haka.

Ngā Huarahi Mahi:

Mā Te Ao Haka ka whakaratohia he huarahi ki ngā ākonga i roto, i waho hoki i te kaupapa. Mā te whakawhanake i ngā pūkenga Te Ao Haka ka ako mō te wā roa, ā, ka waihangahia he ara mahi whai hua hei ārahi atu ki ngā akoranga i roto i ngā mara pērā i te whare tapere, te pouaka whakaata me te kiriata, te umanga tūruhi, te kāwanatanga rānei.

Ngā Ihirangi Akoranga: 

I te Taumata 6 o te marautanga, ka kitea, ka tautuhia, ka uru atu, ka tūhuratia hoki e ngā ākonga o Te Ao Haka ngā mātauranga me ngā ariā taketake mō Te Ao Haka

I te Taumata 7, ka tūhura ngā ākonga i ō rātou ake auahatanga, i runga i tō rātou tūnga ki Te Ao Haka. Ka auaha, ka whakamātau hoki rātou, ka tūhura i ō rātou ake tūranga me ngā hononga i roto i Te Ao Haka.

I te Taumata 8, ka whakatikatikahia e ngā ākonga tā rātou tātaritanga o Te Ao Haka me ō rātou pūkenga whakaari. Ka taea e rātou te whakapuaki i te kōrero me te whakatinana i tā rātou whakaari.

Aromatawai:

Ka taea te whakaatu taunakitanga mā te whakaaturanga ā-tinana, mā ētahi atu momo whakaaturanga rānei, tae atu ki:

  • ngā mōhiohio tirohanga kua tāpirihia he tohu

  • whakaaturanga ā-waha

  • whakaaturanga ā-tinana me te whakamārama ā-waha, ā-tuhi rānei

  • ngā mōhiohio tuhituhi

  • ngā whakatakotoranga matihiko

  • ngā rekoata oro me ngā ataata

  • te whakatakotoranga i whakaaetia i waenganui i te ākonga me te kaiako, he pono, he ngāwari hoki te uru atu

  • he huinga o ngā whakatakotoranga e tika ana.

NGĀ TOHU WHARE MBAS 2026

I whakahoutia i te 5 o Poutū-te-rangi 2026

Buffalo 2111

72/100

Tainui 1892

66/100

Mercury 2142

74/100

Matahaorua 1624

57/100