Reo Pākehā - Ngā Taumata Tau Katoa
He kaupapa nui te reo Pākehā, nā te mea ka taea e koe te whakawhanake i tō māramatanga ehara i te mea mō te ao e noho nei koe engari mō tō tūranga hoki i te ao. Mā tēnei hoki koe e āhei ai ki te whakaaro ki tō ake reo me te whakawhanake i te aroha ki ētahi atu.
Mā ngā akoranga reo Pākehā katoa koe e whai wāhi ki te angitu i roto i ngā Paerewa Paetae Reo Pākehā, ā, ka tukuna atu ina rite koe mō te angitu mātauranga i runga i ngā hiahia ako o te tangata takitahi. Tērā pea kei roto i ētahi akoranga ngā whai wāhi ki te whakaoti i ngā aromatawai mai i ngā wāhanga marautanga e pā ana.
He maha ngā taumata o ētahi akoranga, ā, ka oti i ngā ākonga ngā aromatawai i te taumata e tika ana mō ā rātou akoranga. E tumanakohia ana kia whai taputapu ake ngā ākonga hei tautoko i ā rātou akoranga.
Whakaahuatanga o te Hōtaka:
He wāhanga nui o te tipu ake te mārama ki tō tātou tūranga i te ao me tō tātou wāhi. He taputapu kaha ngā tuhinga hei whakawhanake i tēnei māramatanga. I roto i tēnei akoranga ka tirohia e tātou ngā reo rerekē i roto i te hapori, ka whakaarohia hoki te pānga o ngā take hapori ki a tātou me te whakamōhio i ō tātou whakaaro. Mā tēnei ka taea e tātou te whakawhanake i tō tātou ake reo ahurei me te whakapuaki i ō tātou whakaaro.
Mā te mārama ki ngā ariā o ngā momo tuhinga, ka taea e ngā ākonga te mārama ki ngā hononga i waenga i te tuhinga, te hapori me rātou anō. Mā te arotahi ki te pānui, te tuhituhi, te waihanga, me te mātakitaki kiriata ka tautoko i ā mātou ākonga ki te whakawhanake i te māramatanga ki te ao e noho nei rātou.
Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:
Te Whakamārama i te Tikanga
- Ka tīpako me te pānui i ngā tuhinga hei whakangahau me te whakatutuki i te hiahia whaiaro
- Ka mōhio, ka mārama, ka whai whakaaro hoki ki ngā hononga i waenga i te reo ā-waha, te reo tuhituhi, me te reo tirohanga
- Ka whakauru i ngā puna mōhiohio me ngā mōhiotanga o mua me te whai take me te māia kia mārama ai ngā tuhinga kanorau, ka uaua haere hoki
- Ka tīpako me te whakamahi i ngā pūkenga tukatuka me te mārama e tika ana me te māia
- Aroturuki, arotake i a ia anō, me te whakaahua i te ahunga whakamua, me te whakapuaki i te ako me te māia
- E mārama ana he rerekē ngā reo me ngā momo kāhua o ngā kaituhi me ngā kaiwhakahaere, ā, ka taea e ia te tautuhi me te whakamārama i ēnei rerekētanga.
Te Waihanga Tikanga
- Ka hanga i tētahi whānuitanga o ngā tuhinga e whakaatu ana i te māramatanga ki te kaupapa me te hunga whakarongo mā te whiriwhiri āta i ngā ihirangi, te reo me te āhua o te tuhinga
- He whānuitia ngā āhuatanga o te reo ā-waha, ā-tuhi, ā-kanohi hoki, ā, he mana whakahaere anō hoki hei waihanga i te tikanga me te pānga, hei pupuri hoki i te hiahia
- Ka whakarite me te whakawhanake i ngā whakaaro me ngā mōhiohio mō tētahi kaupapa, mō tētahi pānga rānei, mā te whakamahi i ngā āhuatanga me ngā tikanga o ngā momo tuhinga maha
- Ka whakapuaki, ka pupuri hoki i tētahi reo whaiaro ina tika
- E rapu urupare ana, e whakarerekē ana hoki i ngā tuhinga hei whakapai ake i te māramatanga, te tikanga me te pānga
- He whakaaroaro ki te hanga i āna ake tuhinga; e aroturuki ana, e arotake ana i a ia anō te ahunga whakamua, e whakapuaki ana i ngā akoranga me te māia.
Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:
He pai tēnei akoranga mō ngā ākonga e ako ana i ngā Tikanga Pāpori, Hītori me te Whenua, mō tētahi atu ākonga rānei e aro nui ana ki tōna ake hapori me ngā hapori o te ao. Ka pai hoki mō ngā ākonga e ako ana i ngā Toi Ataata me ngā Toi Whakaari, me ngā Toi Pakihi.
Tērā pea ka arahi ki:
Mā te whakawhanake i ngā pūkenga whakaaro me te pānui, ka taea e koe te iriti i te ako i ngā wāhanga katoa o te marautanga.
Ngā whai wāhitanga aromatawai:
15 ngā whiwhinga e wātea ana.
Whakaahuatanga o te Hōtaka:
He nui ngā tuhinga puta noa i te hītori kua whakaako mai i ngā akoranga whai hua mō te tangata me tō rātou tūranga i te ao. Mā te tuhinga ka mārama tātou ki te awe o ngā āhuatanga pāpori me te tōrangapū ki te ao tūturu o te tangata me tā rātou urupare ki taua mea. Mā te mārama ki ēnei whakaaro pumau ka whakawhanakehia e tātou tō tātou ake māramatanga ki a tātou anō me tō tātou ake reo ahurei.
Ka āta tirohia e ngā ākonga ngā momo tuhinga me ngā tuhinga tirohanga puta noa i te wā e whai pānga tonu ana ki ngā ariā e whakapuakina ana e rātou i ēnei rā. Mā tēnei ka taea e ngā ākonga te hono i waenga i ēnei tuhinga me te whakaaro me pēhea te whakatairanga a ēnei tuhinga i ō rātou ake whakaaro whaiaro e whanake ana. Ka ako hoki rātou ki te whakawhanake i ō rātou ake reo me te whakapuaki i tēnei mā roto i ngā tuhinga me ngā tuhinga ā-waha.
Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:
Te Whakamārama i te Tikanga
- Ka tīpako me te pānui i ngā tuhinga hei whakangahau me te whakatutuki i te hiahia whaiaro
- Ka whakaaroaro arohaehae mō ngā tuhinga me te mārama me te māia
- E whakaatu ana i te māramatanga motuhake mō te āhua o te hanga o ngā tuhinga mō ngā kaupapa me ngā hunga whakarongo rerekē
- Ka whai tikanga mā te mārama ki ngā whakaaro matatau haere
- Ka mārama, ka tātari hoki i te mahi tahi a ngā tikanga tuhinga hei waihanga tikanga me te pānga Ka tautuhi, ka mārama hoki ki ngā āhuatanga me ngā tikanga o ngā momo tuhinga maha, ā, ka maioha ki te whai wāhi me te pānga o ēnei ki te tikanga o te tuhinga.
Te Waihanga Tikanga
- Ka hanga i ngā momo tuhinga e whakaatu ana i te māramatanga me te maioha ki te kaupapa me te hunga whakarongo mā te whiriwhiri āta i ngā ihirangi, te reo me te āhua o te tuhinga
- Ka whakapuaki, ka pupuri hoki i tētahi reo whaiaro ina tika
- Ka whakamahi i ngā kupu e piki haere ana hei whakapuaki i te tikanga tika
- Ka whakaatuhia e ngā whakaaro te hohonutanga o te whakaaro me te mōhiotanga ki ngā tirohanga whānui
- E rapu urupare ana, e whakarerekē ana hoki i ngā tuhinga hei whakapai ake i te māramatanga, te tikanga me te pānga
- He whakaaroaro ki te hanga i āna ake tuhinga; e aroturuki ana, e arotake ana i a ia anō te ahunga whakamua, e whakapuaki ana i ngā akoranga me te māia.
Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:
He pai tēnei akoranga mō ngā ākonga e pai ana ki te pānui pukapuka. Ka pai hoki mō ngā ākonga e hiahia ana ki te Hītori me te Whakaari.
Tērā pea ka arahi ki:
Mā te whakawhanake i ngā pūkenga whakaaroaro arohaehae me te pānui, ka taea e koe te iriti i te ako i ngā wāhanga katoa o te marautanga.
Ngā whai wāhitanga aromatawai:
Taumata 2, 16 whiwhinga (pānui 4, tuhituhi 6)
Whakaahuatanga o te Hōtaka:
Mā ngā tuhinga tuhituhi ka kitea te mana o te reo, ā, ka kitea hoki te ao e noho nei tātou. Mā tēnei akoranga tuhituhi ka taea e ngā ākonga te whakawhanake i ō rātou pūkenga whakaaroaro arohaehae mō te mahi tahi a ngā tuhinga tuhituhi, tuhinga ā-waha, me ngā tuhinga tirohanga hei homai i ngā māramatanga ki a tātou. Ka taea hoki e rātou te whakamahi i tēnei whakaaroaro arohaehae hei whakapuaki i ō rātou ake reo, mā roto i te tuhinga tuhituhi me te tuhinga ā-waha.
Ka uru atu ngā ākonga ki tēnei mā te titiro ki ngā tuhinga mai i te horopaki o Aotearoa me ngā tuhinga i whakatakotoria i ētahi atu wā me ētahi atu wāhi. Ko te mea tino hira ko te whakaaro ki tō tātou 'whakaaroaro', me pēhea te hanga o ēnei, me te mea kei te werohia ēnei e ngā tuhinga. Kua hangaia te akoranga hei whakarite i ngā ākonga ki ngā pūkenga reo tuhituhi me te whakaaturanga hei tautoko i ā rātou akoranga tuatoru, me te tautoko hoki i tō rātou tipu hei tāngata whenua o tēnei whenua me te ao. Ka whai wāhi ngā ākonga ki te whakakotahi i te Reo Māori me ā rātou akoranga Ingarihi hei hanga i tētahi huinga mahi hei aromatawai.
Ngā Pūkenga me ngā Āheinga:
Te Whakamārama i te Tikanga
- Ka tīpako me te pānui i ngā tuhinga hei whakangahau me te whakatutuki i te hiahia whaiaro
- Ka whakauru i te pūtake o ngā mōhiohio, ngā tukanga, me ngā rautaki me te whai take, te māia, me te tika hoki hei tautuhi, hei hanga, hei whakapuaki hoki i ngā whakaaro matatau haere
- Ka mārama, ka tātari, ka arotake hoki i te mahi tahi a ngā tikanga tuhinga hei waihanga tikanga me te pānga
- E mārama ana he rerekē ngā reo me ngā momo kāhua o ngā kaituhi, ā, e maioha ana ki ēnei rerekētanga
- Ka tautuhi i ngā tirohanga motuhake i roto i ngā tuhinga, ā, ka mārama ka taea e te tuhinga te whakanoho i tētahi kaipānui ki tētahi wāhi motuhake
- Aroturuki, arotake i a ia anō, me te whakaahua i te ahunga whakamua, me te whakapuaki i ngā akoranga me te māia.
Te Waihanga Tikanga
- Ka whakawhanake, ka whakawhitiwhiti kōrero, ka pupuri hoki i ngā whakaaro, ngā mōhiotanga me ngā māramatanga matatau
- Ka waihanga i ngā tuhinga katoa e piripono ana, e whakamaheretia ana mā te tāpiri i ngā taipitopito ki ngā whakaaro, mā te hono atu rānei ki ētahi atu whakaaro me ngā taipitopito
- Ko ngā whakaaro e whakaatu ana i te māramatanga, te hohonutanga o te whakaaro, me te mōhiotanga ki ngā tirohanga whānui
- Ka whakamahi i te whānuitanga o ngā āhuatanga o te reo ā-waha, ā-tuhi me te reo ā-kanohi i runga i te mārama, te mārama me te mana whakahaere hei waihanga tikanga, hei kukume hoki i te aro
- E rapu urupare ana, e whakarerekē ana hoki i ngā tuhinga hei whakapai ake i te māramatanga, te tikanga me te pānga
- He whakaaroaro ki te hanga i āna ake tuhinga; e aroturuki ana, e arotake ana hoki i a ia anō te ahunga whakamua.
Ngā Hononga Marautanga Whakawhiti:
Ka pai tēnei akoranga ki ngā ākonga kua pārekareka ki te ako i te reo Pākehā i ngā tau kua hipa. Ka pai hoki ki ngā ākonga e pārekareka ana ki te Hītori me ngā Toi Ataata me ngā Toi Whakaari. He tino hononga tēnei horopaki ki ngā ākonga e hiahia ana ki te mārama ki te hononga i waenga i te tuhituhi me te Reo Māori.
Tērā pea ka arahi ki:
He akoranga Taumata 3 tēnei kua hangaia mō ngā ākonga e hiahia ana ki te haere tonu ki ngā akoranga tuatoru. Heoi anō, ka rata hoki ngā ākonga e hiahia ana ki te whakawhanake i tō rātou māramatanga ki tō rātou ake tūranga i te ao, e hiahia ana rānei ki te wero i ō rātou whakaaro kua whakaarohia mō tō rātou tūranga me ngā uara e puritia ana e rātou.
Ngā whai wāhitanga aromatawai:
Taumata 3, 16 whiwhinga e wātea ana (pānui 4, tuhituhi 6)